Anlaşmalı Boşanma Nasıl Olur? Şartları, Gerekli Belgeler ve Protokol Hazırlığı

1. Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Kanun anlaşmalı boşanma için dört şart arar (TMK m. 166/3 [1]):

1. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma yolu kullanılamaz; bu durumda boşanma ancak diğer kanuni sebeplerle ve çekişmeli bir yargılamayla mümkündür.
2. Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmeli.
3. Hâkim, tarafları bizzat dinlemeli. Eşlerin duruşmaya kendilerinin katılması gerekir; hâkim, boşanma isteğinin baskı altında değil, serbest iradeyle açıklandığından emin olmak ister. Avukatınız olsa bile duruşmada sizin de bulunmanız gerekir.
4. Hâkim, mali sonuçlar ve çocuklar hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalı. Bu düzenleme genellikle yazılı bir anlaşmalı boşanma protokolü ile yapılır.

2. Anlaşmalı boşanma protokolünde neler yer almalı?

Protokol, boşanmanın sonuçlarını düzenleyen yazılı anlaşmadır. Hâkim onaylamadıkça bu anlaşmalar geçerli olmaz (TMK m. 184 [1]). Somut duruma göre şu konuları açıkça düzenlemek gerekir:

Terimler:

• Velayet: Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusundaki hak ve yükümlülükler.
• İştirak nafakası: Velayeti almayan ebeveynin, çocuğun giderlerine katılmak için ödediği nafaka.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, diğer eşin mali gücü oranında ödenen nafaka (TMK m. 175 [1]).

Protokolde sık yapılan hatalar

• Belirsiz ifadeler kullanmak. “Çocuk uygun zamanlarda görülür” gibi bir cümle, ileride uyuşmazlık çıktığında uygulanması zor bir hüküm yaratır. Gün, saat, teslim yeri gibi ayrıntılar yazılmalıdır.
• Mal paylaşımını hiç yazmamak. Protokolde mal rejimi konusunda bir şey yazılmazsa, boşanmadan sonra ayrıca mal paylaşımı davası açılıp açılamayacağı tartışma konusu olabilir. Paylaşım yapılıyorsa ne verildiği, “karşılıklı olarak başka talep yoktur” deniyorsa bunun neleri kapsadığı açıkça yazılmalıdır.
• Borç ve kredileri unutmak. Ortak kullanılan kredi veya borçların kim tarafından ödeneceği yazılmalıdır. Not: Eşlerin kendi aralarındaki anlaşma, bankayı bağlamaz; banka sözleşmedeki borçluya başvurmaya devam edebilir.
• Tazminat ve nafaka taleplerinden habersiz vazgeçmek. Boşanma nedeniyle doğan tazminat ve nafaka talepleri, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir (TMK m. 178 [1]). Protokolde açıkça vazgeçilen bir talebin sonradan ileri sürülmesi ise çoğu zaman mümkün olmaz.

3. Anlaşmalı boşanma davası nereye açılır?

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesi. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (4787 sayılı Kanun m. 2 ve 4 [2]).
• Yetkili mahkeme: Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m. 168 [1]).

4. Anlaşmalı boşanma için gerekli belgeler

Mahkemeden mahkemeye küçük farklar olabilir; genellikle şunlar hazırlanır:

• Boşanma dilekçesi (birlikte başvuruda iki eşin imzası ile)
• İki eşin imzaladığı anlaşmalı boşanma protokolü
• Eşlerin kimlik bilgileri
• Avukatla takip ediliyorsa vekâletname
• Harç ve gider avansının yatırıldığını gösteren belge

5. Süreç adım adım nasıl işler?

1. Protokolün hazırlanması ve imzalanması.
2. Dava açılması: Dilekçe ve protokol aile mahkemesine verilir; başvuru harcı, peşin harç ve gider avansı yatırılır.
3. Duruşma: Mahkeme duruşma günü verir. Eşler duruşmaya bizzat katılır; hâkim her birini dinler ve protokolü değerlendirir.
4. Karar: Şartlar sağlanmışsa boşanmaya karar verilir. Hâkim değişiklik önerirse, taraflar kabul ettiğinde karar verilir.
5. Kesinleşme: Kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir (HMK m. 345 [3]). Uygulamada taraflar duruşmada kanun yoluna başvurmayacaklarını beyan ederek kesinleşmeyi hızlandırabilir.
6. Nüfusa işlenmesi: Kesinleşen karar nüfus kaydına işlenir.

Ne kadar sürer? Kanunda belirli bir süre yoktur. Süreyi asıl olarak mahkemenin iş yükü ve verilen duruşma tarihi belirler. Protokol eksiksiz ve şartlar tamamsa dava çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır.

6. Boşanmadan sonra neler değişir?

• Soyadı: Kadın, kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun eşine zarar vermeyeceğini gösterirse, hâkimden izin isteyebilir (TMK m. 173 [1]).
• Yeniden evlenme: Kadın, evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün geçmeden yeniden evlenemez. Doğum yapması bu süreyi sona erdirir; gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırabilir (TMK m. 132 [1]).
• Nafaka: Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden sona erer; şartlar değişirse mahkemece kaldırılabilir veya miktarı değiştirilebilir (TMK m. 176 [1]).

7. Varsayımsal örnek

Bu örnek tamamen varsayımsaldır. A ve B, üç yıldır evlidir ve beş yaşında bir çocukları vardır. Velayetin anneye verilmesi, babanın çocukla her ayın 1. ve 3. hafta sonları ile yaz tatilinde iki hafta görüşmesi, babanın aylık iştirak nafakası ödemesi ve evdeki eşyaların paylaşımı konusunda yazılı protokol hazırlarlar. Duruşmada hâkim, iştirak nafakasının her yıl hangi yöntemle artırılacağının yazılmadığını fark eder ve bunun eklenmesini önerir. İki taraf da kabul eder; hâkim boşanmaya karar verir.

8. Sık sorulan sorular

Eşim duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanma olur mu?

Hayır. Hâkimin iki eşi de bizzat dinlemesi gerekir. Eşlerden biri duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava ertelenebilir veya şartlar oluşmuşsa çekişmeli yargılamaya dönüşebilir.

Bir yıldan kısa süren evlilikte anlaşarak boşanabilir miyiz?

Anlaşmalı boşanma yolu kullanılamaz. Boşanmak için kanunda sayılan diğer boşanma sebeplerinden birinin bulunması ve ispatlanması gerekir.

Anlaştıktan sonra fikrimi değiştirebilir miyim?

Karar verilene kadar eşler iradesini duruşmada açıklar; hâkim iradenin serbest olduğuna kanaat getirmelidir. Eşlerden biri duruşmada protokolü kabul etmediğini söylerse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır. Eşler davayı kendileri açabilir. Ancak protokolün eksik veya belirsiz yazılması, boşanmadan sonra yeni uyuşmazlıklara yol açabilir.

Protokolde kararlaştırılan nafaka sonradan değişir mi?

Evet, şartlar değişirse. Örneğin tarafların mali durumunun önemli ölçüde değişmesi hâlinde mahkemeden nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir (TMK m. 176).

Velayet ileride değiştirilebilir mi?

Durumda önemli bir değişiklik olursa ve çocuğun menfaati gerektirirse, velayetin değiştirilmesi için ayrıca dava açılabilir.