Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Geçerlilik Şartları ve İptal Nedenleri

1. Vasiyetname nedir, neler yapılabilir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl geçeceğini tek başına belirlediği bir ölüme bağlı tasarruftur. Ölüme bağlı tasarruf, sonuçlarını kişi öldükten sonra doğuran hukuki işlemdir. Kanun, vasiyet yapan kişiye "mirasbırakan" der.

Vasiyetnameyle örneğin şunlar yapılabilir:

• Mirasçı atama: Mirasın tamamı veya belli bir oranı (örneğin üçte biri) için bir veya birkaç kişiyi mirasçı yapmak (TMK m. 516 [1]).
• Belirli mal bırakma: Bir kişiyi mirasçı yapmadan ona belirli bir malı, örneğin bir daireyi veya bir aracı bırakmak (TMK m. 517 [1]).
• Koşul veya yükleme koymak: Bir kazandırmayı bir koşula bağlamak ya da lehine vasiyet yapılan kişiye bir yükümlülük yüklemek. Hukuka veya ahlaka aykırı koşul ve yüklemeler, bağlı oldukları tasarrufu geçersiz kılar (TMK m. 515 [1]).
• Mirasçılıktan çıkarma: Kanundaki sebeplerden biri varsa saklı paylı bir mirasçıyı mirastan çıkarmak (TMK m. 510 [1]).
• Vasiyeti yerine getirme görevlisi atamak: Vasiyetin uygulanmasını takip edecek bir kişi belirlemek (TMK m. 550 [1]).

Vasiyetnamede düzenlenmeyen kısım yasal mirasçılara kalır (TMK m. 514 [1]).

2. Kimler vasiyetname yapabilir?

Vasiyet yapabilmek için iki şart vardır (TMK m. 502 [1]):

1. On beş yaşını doldurmuş olmak.
2. Ayırt etme gücüne sahip olmak. Kanuna göre yaşının küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri bir sebeple akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir (TMK m. 13 [1]).

Kanun vasiyet için ergin olmayı (18 yaşını doldurmayı) veya kısıtlı olmamayı aramaz. Bu şartlar yalnızca miras sözleşmesi için öngörülmüştür (TMK m. 503 [1]). Belirleyici olan, vasiyetnamenin yapıldığı andaki ayırt etme gücüdür. Daha sonra ortaya çıkan bir hastalık, önceden geçerli olarak yapılmış bir vasiyetnameyi tek başına sakatlamaz.

Uygulamada noterler, ayırt etme gücü konusunda tereddüt duyduklarında hekim raporu isteyebilmektedir. Kanun bunu her vasiyetname için zorunlu bir şart olarak saymaz. Ancak böyle bir rapor, ileride açılabilecek bir iptal davasında vasiyet tarihindeki sağlık durumunu gösteren önemli bir belge olabilir.

3. Vasiyetname türleri ve şekil şartları

Resmî vasiyetname

Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla noter, sulh hâkimi veya kanunla bu yetki verilmiş başka bir görevli tarafından düzenlenir (TMK m. 532 [1]). Kanundaki süreç şöyledir (TMK m. 533 ve 534 [1]):

1. Vasiyet yapan kişi arzularını memura (örneğin notere) bildirir.
2. Memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için vasiyet yapana verir.
3. Vasiyet yapan metni okur ve imzalar. Memur da tarih koyarak imzalar.
4. Hemen ardından vasiyet yapan, memurun huzurunda iki tanığa vasiyetnameyi okuduğunu ve metnin son arzularını içerdiğini söyler. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve vasiyet yapanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazar veya yazdırır, sonra da imzalar.

Tanıkların vasiyetnamenin içeriğini öğrenmesi zorunlu değildir (m. 534). Vasiyet yapan metni kendisi okuyamıyor veya imzalayamıyorsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur. Tanıklar bu durumu da vasiyetnameye yazar (TMK m. 535 [1]).

Kimler tanık olamaz? Şu kişiler resmî vasiyetnamede memur veya tanık olarak görev alamaz: fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklananlar ve okuryazar olmayanlar. Vasiyet yapanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları (anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuk, torun gibi), kardeşleri ve bu kişilerin eşleri de görev alamaz. Ayrıca düzenlemeye katılan memura, tanıklara ve onların yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz (TMK m. 536 [1]). Sakatlık, kendisine veya yakınına kazandırma yapılan kişinin düzenlemeye katılmasından kaynaklanıyorsa, vasiyetnamenin tamamı değil yalnızca bu kazandırmalar iptal edilir (TMK m. 558 [1]).

Resmî vasiyetnamenin aslını onu düzenleyen memur saklar (TMK m. 537 [1]). Noterler, sakladıkları vasiyetnameleri nüfus müdürlüğüne bildirir; ölüm hâlinde vasiyetnamenin onaylı örneği, sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına gönderilir (Noterlik Kanunu m. 69 [2]).

Noter ücreti: 2026 tarifesine göre noterin vasiyetname düzenleme ücreti 2.661,62 TL'dir; vazgeçme, iptal veya değiştirme bu ücretin üçte birine tabidir. Harçlar üzerinden hesaplanan noter ücreti bu tutardan yüksekse yüksek olan alınır (2026 Yılı Noterlik Ücret Tarifesi m. 2 [3]). Yazı ücreti gibi başka kalemler de eklendiği için toplam tutar noterlikten öğrenilmelidir. Tarife her yıl yenilenir.

El yazılı vasiyetname

El yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için üç şart vardır (TMK m. 538 [1]):

• Metin başından sonuna kadar vasiyet yapanın kendi el yazısıyla yazılmalıdır.
• Vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmelidir.
• Vasiyetname, vasiyet yapan tarafından imzalanmalıdır.

Bu türde tanık veya noter onayı gerekmez. Kanun, vasiyetnamenin yapıldığı yerin yazılmasını da şart koşmaz. Bilgisayarda veya daktiloyla yazılıp yalnızca imzalanan ya da başkasının yazdığı bir metin el yazılı vasiyetname sayılmaz. Çünkü kanun, metnin tamamının vasiyet yapanın el yazısıyla yazılmasını açıkça şart koşar.

El yazılı vasiyetname, açık veya kapalı (zarf içinde) olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura saklanmak üzere bırakılabilir (m. 538). Bu zorunlu değildir, ancak vasiyetnamenin kaybolma veya ölümden sonra bulunamama riskini azaltır.

Sözlü vasiyet

Sözlü vasiyet istisnai bir yoldur. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü bir durum yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamayan kişi, son arzularını iki tanığa anlatabilir (TMK m. 539 [1]). Tanıklardan biri bu arzuları yer ve tarih belirterek hemen yazar, iki tanık da imzalar ve belgeyi vakit geçirmeden sulh veya asliye mahkemesine verir (TMK m. 540 [1]). Okuryazarlık şartı dışında, resmî vasiyetnamedeki tanık yasakları burada da geçerlidir (m. 539). Vasiyet yapan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m. 541 [1]).

4. Vasiyetnamenin sınırı: saklı pay

Vasiyet özgürlüğü sınırsız değildir. Mirasçı olarak altsoyu (çocuk, torun), anne-babası veya eşi bulunan kişi, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmı üzerinde vasiyetle tasarruf edebilir (TMK m. 505 [1]). Saklı pay, bazı yakın mirasçılara kanunla ayrılmış ve vasiyetle ortadan kaldırılamayan paydır.

*Kaynak: TMK m. 506 [1]*

Kardeşlerin saklı payı, 2007'de 5650 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır (TMK m. 506/3 mülga). Altsoy, anne-baba ve eşten hiçbiri yoksa kişi mirasının tamamı üzerinde tasarruf edebilir (m. 505).

Saklı payı zedeleyen vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz. Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tenkis davası açarak sınırı aşan kazandırmanın indirilmesini isteyebilir (TMK m. 560 [1]). Bu dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Tenkis iddiası, savunma (def'i) yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571 [1]).

Hesaplama, mirasbırakanın ölüm günündeki terekesi (geride bıraktığı malvarlığı) üzerinden, borçlar düşülerek ve tenkise tabi bazı sağlararası bağışlar eklenerek yapılır (TMK m. 507 ve 508 [1]).

Mirasçılıktan çıkarma

Saklı paylı bir mirasçı ancak iki durumda vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarılabilir: mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse (TMK m. 510 [1]). Çıkarma sebebi vasiyetnamede açıkça belirtilmelidir. Çıkarılan kişi itiraz ederse sebebi, çıkarmadan yararlanan kişi ispat eder. Sebep belirtilmemiş veya ispat edilememişse vasiyetname, mirasçının saklı payı dışında kalan kısımda uygulanır (TMK m. 512 [1]).

5. Vasiyetname nasıl değiştirilir veya geri alınır?

Vasiyet yapan kişi, hayatta olduğu sürece vasiyetnamesinden her zaman dönebilir:

• Yeni vasiyetname yaparak: Kanundaki şekillerden birine uygun yeni bir vasiyetnameyle öncekinin tamamından veya bir kısmından dönülebilir (TMK m. 542 [1]). Yeni vasiyetnamenin öncekiyle aynı şekilde yapılması gerekmez. Örneğin noterde yapılan bir vasiyetnameden el yazılı bir vasiyetnameyle dönülebilir.
• Yok ederek: Vasiyet yapan, vasiyetnameyi yok ederek de ondan dönebilir (TMK m. 543 [1]).
• Sonraki tasarruflarla: Önceki vasiyetname ortadan kaldırılmadan yeni bir vasiyetname yapılırsa, yenisi önceki vasiyetnamenin yerini alır. Yenisinin öncekini yalnızca tamamladığı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde anlaşılıyorsa durum farklıdır. Belirli bir mal vasiyet edildikten sonra o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan bir işlem yapılırsa (örneğin daire satılırsa), vasiyetnamede aksi yazmadıkça o vasiyet ortadan kalkar (TMK m. 544 [1]).

Kaza sonucunda veya üçüncü bir kişinin kusuruyla yok olan ve içeriği aynen ve tamamen belirlenemeyen vasiyetname hükümsüz kalır; tazminat isteme hakkı saklıdır (m. 543).

Boşanma da vasiyetnameyi etkiler. Boşanan eşler, boşanmadan önce yapılmış vasiyetnamelerle birbirlerine sağlanan hakları kaybeder. Vasiyetnameden aksi anlaşılıyorsa bu kural uygulanmaz (TMK m. 181 [1]).

6. Vasiyet yapan öldükten sonra ne olur?

1. Teslim: Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetnameyi saklayan veya bulan kişi bunu ölümü öğrenir öğrenmez yapmazsa, doğacak zarardan sorumlu olur (TMK m. 595 [1]).
2. Açılma ve tebliğ: Vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Hak sahiplerine, kendilerini ilgilendiren kısımların onaylı örneği tebliğ edilir (TMK m. 596 ve 597 [1]).
3. Belge: Bildirimden itibaren bir ay içinde vasiyetnameye itiraz edilmezse, sulh mahkemesi lehine vasiyet yapılan kişiye atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verir. Bu belge, vasiyetnamenin iptali için dava açma hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m. 598 [1]).

Kendisine belirli bir mal bırakılan kişi (vasiyet alacaklısı) o malın sahibi kendiliğinden olmaz. Varsa vasiyeti yerine getirme görevlisinden, yoksa mirasçılardan malın teslimini ya da hakkın devrini isteme hakkı kazanır (TMK m. 600 [1]). Bu dava hakkı kural olarak kazandırmanın öğrenilmesinden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TMK m. 602 [1]).

7. Vasiyetnamenin iptal nedenleri

Vasiyetnamenin iptali, kanunda sayılan dört sebepten birine dayanılarak istenebilir (TMK m. 557 [1]):

1. Ehliyetsizlik: Vasiyet yapanın, vasiyetname anında on beş yaşını doldurmamış olması veya ayırt etme gücünün bulunmaması.
2. İrade sakatlığı: Vasiyetin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması. Ancak vasiyet yapan, yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden itibaren bir yıl içinde vasiyetnameden dönmezse vasiyetname geçerli sayılır. Kişinin veya malın belirtilmesinde açık bir yanılma varsa ve vasiyet yapanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebiliyorsa, vasiyetname bu arzuya göre düzeltilir (TMK m. 504 [1]).
3. Hukuka veya ahlaka aykırılık: Vasiyetnamenin içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırı olması.
4. Şekil eksikliği: Kanundaki şekil şartlarına uyulmaması. Örneğin el yazılı vasiyetnamenin bir kısmının bilgisayarla yazılması, tarihin veya imzanın eksik olması ya da resmî vasiyetnamede tanık olması yasak bir kişinin tanıklık etmesi.

İptal davasını kim, ne zaman ve nerede açabilir?

• Kim açabilir? Vasiyetnamenin iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı. Dava, vasiyetnamenin tamamının veya bir kısmının iptali için açılabilir (TMK m. 558 [1]).
• Süre: Davacı; vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Her hâlde dava hakkı, vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçince düşer (TMK m. 559 [1]). Kanun bu süreleri "hak düşürücü süre" olarak düzenlemiştir; süre geçtikten sonra dava hakkı ortadan kalkar.
• Savunma (def'i) yoluyla: Vasiyetnamenin hükümsüzlüğü, örneğin vasiyetnameye dayanarak mal isteyen kişiye karşı, savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m. 559).
• Görevli ve yetkili mahkeme: Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m. 2 [4]). Ölüme bağlı tasarrufların iptali davalarında ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir; yani dava başka bir yerde açılamaz (HMK m. 11 [4]).
• Arabuluculuk: Araştırma tarihi itibarıyla vasiyetnamenin iptali davası, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmamaktadır (6325 sayılı Kanun m. 18/B [5]).
• İspat: Kural olarak iptal sebebini ileri süren taraf onu ispat etmek zorundadır (TMK m. 6 [1]). Ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiasında, vasiyet tarihine yakın sağlık kayıtları ve mahkemenin yaptıracağı bilirkişi incelemesi önem taşır.

İptal davası ile tenkis davası arasındaki fark

İki talep aynı dava dilekçesinde, biri asıl diğeri ikincil (terditli) talep olarak birlikte ileri sürülebilir. Örneğin önce vasiyetnamenin iptali, bu kabul edilmezse tenkis istenebilir (HMK m. 111 [4]).

8. Sık yapılan hatalar

• Metni bilgisayarda yazıp yalnızca imzalamak veya tarihi eksik yazmak. El yazılı vasiyetnamenin tamamı el yazısıyla yazılmalı; yıl, ay ve gün birlikte gösterilmelidir.
• Yakın akrabayı tanık yapmak. Resmî ve sözlü vasiyette eş, çocuk, torun, anne-baba, kardeş ve bunların eşleri tanık olamaz.
• Malı belirsiz tarif etmek. "Evimi oğluma bırakıyorum" demek yerine taşınmazı tanımlayan bilgiler (il, ilçe, ada, parsel gibi) yazılmalıdır. Birden fazla kişiye pay bırakılıyorsa oranlar açıkça belirtilmelidir.
• Vasiyetnameyi kimsenin bulamayacağı bir yerde saklamak. Bulunamayan vasiyetname uygulanamaz. El yazılı vasiyetnameyi notere veya sulh hâkimine bırakmak bu riski azaltır.
• Yeni vasiyetnamede öncekinin durumunu belirsiz bırakmak. Yeni vasiyetnamenin öncekini tamamen mi kaldırdığı, yoksa yalnızca bir kısmını mı değiştirdiği açıkça yazılmalıdır (m. 544).

9. Varsayımsal örnek

Bu örnek tamamen varsayımsaldır. Borç ve sağlararası bağış bulunmadığı kabul edilmiştir. A; eşi B'yi ve iki çocuğu C ile D'yi geride bırakarak ölür. A, hayattayken kendi el yazısıyla yazıp tarih atarak imzaladığı bir vasiyetnameyle mirasının tamamını kardeşi E'ye bırakmıştır. Vasiyetname sulh hâkimince açılır ve mirasçılara tebliğ edilir.

• Şekil eksikliği yoksa vasiyetname geçerlidir, ancak saklı payları zedeler.
• Yasal paylar: B'nin payı dörtte bir, C ile D'nin her birinin payı sekizde üçtür (TMK m. 495, 499).
• Saklı paylar: B için yasal payının tamamı, yani dörtte birdir. C ve D için yasal paylarının yarısı, yani her biri için on altıda üçtür. Toplam saklı pay sekizde beş eder. A'nın serbestçe tasarruf edebileceği kısım sekizde üçtür.
• B, C ve D, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde tenkis davası açarak E'ye yapılan kazandırmanın sekizde üçe indirilmesini isteyebilir. Kardeş olan E'nin kendisinin saklı payı yoktur.

Vasiyetname bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanmış olsaydı, mirasçılar şekil eksikliğine dayanarak vasiyetnamenin iptalini de isteyebilirdi.

10. Sık sorulan sorular

Eşimle birlikte tek bir vasiyetname yapabilir miyiz?

Kanun, iki kişinin aynı belgede birlikte vasiyet yapmasını öngören bir şekil düzenlememiştir. Vasiyetname, tek bir kişinin her zaman dönebileceği tek taraflı bir işlemdir (TMK m. 542). Eşler birbirine bağlı bir düzenleme yapmak istiyorsa kanunun öngördüğü yol, resmî şekilde yapılan miras sözleşmesidir (TMK m. 545). Her eş ayrı bir vasiyetname de yapabilir.

Vasiyetnameye "evim oğluma, arsam kızıma kalsın" yazarsam ne olur?

Yasal mirasçıların paylarına ilişkin bu tür hükümler, vasiyetnameden aksi anlaşılmadıkça kural olarak yalnızca paylaştırma kuralı sayılır (TMK m. 560). Paylaştırma kuralları mirasçıları bağlar; ancak mirasbırakanın kastetmediği bir eşitsizlik oluşursa paylar denkleştirilebilir (TMK m. 647). Bir mirasçıya diğerlerinden fazla vermek istiyorsanız bu arzunun vasiyetnameden anlaşılması gerekir; bunu açıkça yazmak, sonradan çıkabilecek yorum tartışmasını azaltır.

Mirasçılarım vasiyetnamemin içeriğini ben hayattayken öğrenebilir mi?

Noterde düzenlenen veya saklanan vasiyetnamenin örneği, vasiyetname açılmadıkça kural olarak yalnızca vasiyet yapana veya bu konuda özel yetki verilmiş vekiline verilir (Noterlik Kanunu m. 94 [2]). Resmî vasiyetnamede tanıkların da içeriği bilmesi gerekmez (TMK m. 534).

Yıllar önce yaptığım vasiyetname hâlâ geçerli mi?

Kanun resmî veya el yazılı vasiyetname için bir geçerlilik süresi öngörmez; vasiyet yapan dönmedikçe vasiyetname geçerliliğini korur. Ancak bu arada boşandıysanız ya da vasiyet ettiğiniz malı sattıysanız, ilgili hükümler etkisini yitirebilir (TMK m. 181, 544). Yeni bir çocuğunuz olması gibi nedenlerle saklı paylar değiştiyse, vasiyetname geçersiz olmaz ama tenkise tabi olabilir (TMK m. 549).

Yurt dışında yaşıyorum veya yabancı uyrukluyum; Türkiye'deki mallarım için vasiyetname yapabilir miyim?

Evet. Mirasa kural olarak ölenin vatandaşı olduğu ülkenin hukuku uygulanır; ancak Türkiye'deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Vasiyetnamenin şekli; yapıldığı ülkenin hukukuna, vasiyetnameye uygulanacak hukuka veya ölenin vatandaşı olduğu ülkenin hukukuna uygunsa geçerlidir (MÖHUK m. 7 ve 20 [6]). Vasiyet yapma ehliyeti ise kişinin vasiyet anındaki vatandaşlık hukukuna göre belirlenir (MÖHUK m. 20/5). Yurt dışında noterlik işlemlerini Türk konsoloslukları yürütür (Noterlik Kanunu m. 191 [2]).